Trang chủ Nguyên lý cơ bản Dầu phanh – những điều nên biết

Dầu phanh – những điều nên biết

100
0

Dầu phanh là một loại dầu thủy lực được sử dụng trong hệ thống phanh thủy lực hoặc ly hợp thủy lực trên ô tô, xe máy, và một số loại xe đạp. Nó được sử dụng để chuyển lực thành áp suất, và để khuếch đại lực phanh. Nó có thể truyền lực vì tính chất không bị nén đáng kể của chất lỏng.

Nguồn gốc của DOT?

Bạn thường nghe rất nhiều về chỉ số DOT của dầu phanh, như DOT3, DOT4, DOT5, thậm chí là DOT5.1. Vậy DOT là gì? DOT là viết tắt của Department of Transportation – Bộ giao thông vận tải của Hoa Kỳ, tại sao lại như vậy???

Dầu phanh khi ra thị trường phải đáp ứng được một số yêu cầu nhất định được đặt ra bởi các tổ chức như Hiệp hội kỹ sư ô-tô SAE (tương tự như dầu máy) hoặc các yêu cầu tương đương của chính quyền địa phương. Theo SAE, dầu phanh có các tiêu chuẩn J1703, J1704 và J1705. Còn với tiêu chuẩn quốc tế ISO 4925 thì lại chia thành các cấp 3, 4 và 5. Trong khi đó ở Bắc Mỹ dầu phanh khi được bán ra lại được áp dụng tiêu chuẩn của Bộ giao thông vận tải và lúc này nó được phân loại theo chữ viết tắt của Bộ, nên chúng ta có DOT3, DOT4, DOT5…Và tiêu chuẩn này cũng được sử dụng nhiều trên các quốc gia khác

Cap dau
Các cấp chất lượng tương ứng

Tại sao là dầu phanh mà không phải chất lỏng khác?

Thông thường, dầu phanh có chỉ số DOT cao hơn thì dầu sẽ có điểm sôi cao hơn. (Tuy nhiên có một số trường hợp ngoại lệ, một vài loại dầu DOT4 dùng trên xe đua lại có điểm sôi (307ºC) cao hơn dầu DOT5.1 thông thường (260ºC). Do đó, để biết chính xác dầu phanh có tốt hay không bạn cần đọc thông số và đặc biệt là điểm sôi của dầu.)

Cap dau 2.jpg
Điểm sôi của các loại dầu phanh

Trong khi đó, nếu bạn sử dụng một chất lỏng có điểm sôi thấp hơn thì sao? Ví dụ như nước, điểm sôi của nước ở khoảng 100ºC. Khi phanh,lực ma sát giữa má phanh và đĩa phanh làm nhiệt độ trong đường ống thủy lực tăng lên, lúc này nước bị hóa hơi và tạo bọt khí trong đường ống. Việc có khí trong đường ống sẽ làm giảm nghiêm trong hiệu quả của hệ thống phanh vì lực khó hoặc không được truyền đi.

Evapo
Hiện tượng hóa hơi

Tại sao dầu phanh cần thay thế định kỳ?

Diem soi.jpg
Điểm sôi “khô” và điểm sôi “ướt”

Và chúng ta sẽ phân thành 2 loại điểm sôi, điểm sôi khi dầu phanh “khô” và điểm sôi khi dầu phanh bị “ướt”. “Khô” ở đây có nghĩa là dầu phanh không bị ẩm, nước lẫn vào. Điểm sôi “khô” có thể được coi là điểm sôi của dầu phanh khi mới, trong điều kiện tối ưu và với hàm lượng nước tối thiểu. Tuy nhiên, theo thời gian, glycol sẽ bị phân hủy khi dầu phanh dần dần hút nước từ không khí. Điểm sôi “ướt” thấp hơn đáng kể so với điểm sôi “khô” là vì nước có điểm sôi thấp hơn nhiều (100ºC) so với dầu phanh nên hàm lượng nước trong dầu phanh càng cao thì điểm sôi càng thấp.

Dầu phanh được chia thành 2 nhóm chính: gốc Glycol và gốc Silicone. Gốc Glycol rất phổ biến, nó chiếm 99.9% dầu phanh trên thị trường. Điều lưu ý ở đây đó là mọi loại dầu phanh gốc glycol đều dễ dàng hút ẩm từ không khí. Có nghĩa là lượng nước trong dầu sẽ tăng lên theo thời gian vì độ ẩm từ không khí xung quanh.

Binh chua dau
Một số loại bình chứa dầu phanh

Bạn có thể cho rằng khi nắp bình chứa dầu phanh được vặn chặt, sẽ không có nước vào dầu phanh của xe. Nhưng thực tế, nắp này không kín hoàn toàn, nó vẫn khe hở và không khí hoàn toàn có thể lọt vào và làm ẩm dầu phanh. Đó cũng là lý do mà dầu gốc glycol giảm dần chất lượng theo thời gian và cần được thay thế định kỳ (1-2 năm) để duy trì hiệu quả phanh tốt nhất. Không có gì lạ khi có những người quan tâm đến vấn đề này và thay thế dầu phanh sau mỗi 6 tháng, hoặc những chiếc xe đua được thay thế dầu phanh sau mỗi sự kiện!

Dau phanh.jpg
Không phân biệt giữa dầu phanh bị ẩm và dầu phanh bình thường. A-Dầu bình thường. B-Dầu bị ẩm

 Xin nhắc lại là để dầu phanh gốc glycol tiếp xúc với khí quyển trong một vài ngày sẽ làm điểm sôi của nó thấp hơn mức ban đầu – điểm sôi “khô” – rất nhiều. Đó là lý do tại sao mà bạn không nên sử dụng dầu phanh từ những bình chứa đã được mở nắp (mà bạn không biết đã mở nắp bao lâu).

Nếu tinh ý bạn cũng sẽ phát hiện ra là dung tích một chai dầu phanh cho xe máy hoặc ô-tô rất “vừa phải” để đảm bảo rằng bạn sẽ sử dụng hết nó sau khi mở nắp, tránh gây lãng phí.

Untitled-3
Một số hãng dầu phanh

Một vài vấn đề cần lưu ý với dầu phanh gốc Glycol (DOT3, DOT4,…)

    • Dầu phanh gốc glycol rất độc hại, không bao giờ uống hoặc đưa dầu phanh vào cơ thể bằng bất kỳ cách nào.
    • Dầu phanh có thể “ăn” da của bạn, hoặc ăn mòn bề mặt sơn, hãy rửa sạch bằng nước và xà phòng một cách nhanh chóng khi có thể.
  • DOT3 là loại dầu phanh cơ bản, tuy nhiên nó không còn được sử dụng phổ biến trên những xe hiện tại. DOT4 là một lựa chọn tốt ở thời điểm hiện tại vì nó cân bằng được giữa chi phí và hiệu năng, phù hợp với đa số người sử dụng hàng ngày.

Dầu phanh gốc Silicone (DOT5,…) thì sao?

    • Dầu DOT5 là một câu chuyện khác, nó không độc hại (tuy nhiên cũng không nên uống hay đưa vào cơ thể) và cũng không “ăn” da. Vì thế mà một vài nhà sản xuất oto, xe máy sử dụng dầu DOT5 để tránh làm hư hỏng bề mặt sơn, ví dụ: Harley Davidson.
  • Và dầu phanh DOT5 lại…rất ít bị nhiễm ẩm từ không khí!

Không trộn lẫn các loại dầu phanh

Việc trộn lẫn dầu phanh gốc glycol và silicone hoặc các loại dầu phanh là không nên vì có thể gây phản ứng hóa học, làm thay đổi tính đồng chất của đường dẫn thủy lực, từ đó làm giảm hiệu quả phanh.

Mặt khác, các loại phớt trong hệ thống được làm từ các loại cao su khác nhau, và có thể chúng phù hợp với loại dầu phanh này nhưng lại bị phá hủy bởi loại dầu phanh khác. Hãy chắc chắn loại dầu phanh được khuyến nghị cho xe của bạn trong sách hướng dẫn sử dụng hoặc hướng dẫn sửa chữa.

Tham khảo (1),(2), Honda Motor

Hãy để lại bình luận của bạn ở dưới bài viết hoặc Facebook để chúng tôi có thể cải thiện chất lượng bài viết.

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây